Hauptstrom


Het plaatje van de Hauptromstempel van Joseph Beuys was een van de dingen waar ik als kunststudent minutenlang verliefd naar kon staren, zo mooi en blits vond ik hem. De verbinding tussen de notie van energie/elektriciteit met de opeenvolgende grote geesten uit de cultuur, überhaupt het idee van grote geesten in het postmoderne tijdperk was geweldig. Maar ook de typografie, net zo licht en lyrisch als Beuys’ tekeningen is fantastisch. Toen ik in mijn derde jaar aan de Rietveldacademie samen met twee Duitse medestudenten een symposium over Beuys organiseerde, was het maken van een replica van deze stempel dan ook een van de eerste dingen die ik deed. Voor de zekerheid liet ik er meteen twee maken en stempelde al onze uitingen en uitnodigingen ermee vol. 

Stempelen is reproduceren, maar het is op een of andere manier ook een echtheidskenmerk, met een stempel kan je dingen echt maken en ze laten behoren tot de uitingen van een instituut. Het namaken van de Hauptstromstempel gaf dan ook een gevoel van lichte spanning, de vrijheid en de heimelijkheid van een kleine grensoverschrijding. Het idee van de Free International University, het instituut waarvoor de stempel gemaakt is, is sterk verbonden met een notie van zelfbestemming, ook en vooral in de zin dat er niet een centrale autoriteit is die bepaald wat er wel of niet tot de F.I.U. hoort. In dat bewustzijn handelden wij ook, door de stempel te maken en te gebruiken bestempelden wij onszelf letterlijk als onderdeel van de F.I.U.

De grondhouding van Beuys, dat iedereen van harte is uitgenodigd om een bijdrage te leveren aan de sociale sculptuur, aan de samenleving als kunstwerk, en het vertrouwen dat daaruit spreekt is een van zijn mooiste eigenschappen. Juist het idee dat je niet van te voren kunt beoordelen waaruit de bijdrage van iemand zou kunnen bestaan, de mogelijkheid openlatend dat iemand onmisbaar is, juist omdat hij of zij in eerste instantie overal tegen is of processen verstoord of afremt, getuigd van een zeldzaam groot geloof in de mens en de dramatiek van zijn ontwikkelingsprocessen. Dat is waar het idee Hauptstrom over gaat: de oproep, de noodzakelijkheid om de grote lijnen in het oog te houden, ze te begrijpen en steeds dieper te leren kennen opdat je telkens beter in staat zal zijn om iedere individuele intentie en bijdrage op waarde te schatten. 

De gedachte dat iedere mens op aarde komt met een wilsrichting die, hoe moeilijk misschien te duiden, zijn rechtvaardiging heeft in de verbinding van het lot van die individuele mens en het wereldlot, is niet in tegenspraak met het feit dat er wel degelijk persoonlijkheden zijn in wie de grote richting van de geestelijke evolutie sterker leeft dan in anderen. Sterker gezegd: het idee van een culturele hoofdstroom is een voorwaarde om op een zinvolle manier over verschillende wilsrichtingen te spreken. Dat is waar de F.I.U. voor staat en waar de Hauptstromstempel in al zijn eenvoud op wil wijzen.


Gijs Frieling, Driekoningen 2009